Inspiracją dla tego tekstu była korespondencja email z p. dr Algė Andriulytė z Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki w Wilnie (byliśmy tam w tym roku). Pani doktor zapytała czy mam bliższe informacje o wystawach prac Eugenii Sienkiewicz-Przyałgowskiej we Francji. Wtedy przypomniałem sobie, że rzeczywiście mam gdzieś takie informacje i jeszcze się nimi nie dzieliłem w blogu. Czas nadrobić to opóźnienie.
Litewskie Narodowe Muzeum Sztuki
Wpis zacznę od krótkiej informacji o Muzeum Narodowym. Znajduje się ono w Wilnie na ul. Wielkiej (Didžioji gatve) pod nr 4, w pięknym pałacu Chodkiewiczów (stąd pomnik hetmana Wielkiego Księstwa Litewskiego Jana Karola Chodkiewicza na dziedzińcu). Miałem okazję kilka razy odwiedzić tamtejszą galerię malarstwa. Raz po to, by obejrzeć piękny portret Eugenii (byłem tam m.in. z tatą ), drugi raz zaś po to, by obejrzeć prace Eugenii znajdujące się w muzealnych archiwach. Zwłaszcza ta druga wizyta – zorganizowana dzięki pomocy p. Algė Andriulytė – była szczególnie interesująca, co opisałem tutaj>>>. Natomiast podczas ostatniej wizyty w lipcu 2025 r. wspomnianego portretu nie obejrzeliśmy, ponieważ część sal zajęła – zresztą ciekawa – wystawa poświęcona romantyzmowi.
List z Wilna
We wspomnianym na wstępie emailu p. Algė napisała:
Ostatnio interesuję się twórczością Eugenii Sienkiewicz-Przyałgowskiej i jej związkami z kulturą francuską. Wiemy, że jej prace zostały opublikowane w „Revue moderne des arts et de la vie” w 1931 roku, ale nie mogę znaleźć żadnych zapisów dotyczących tego, jak to się stało – czy Przyałgowska korespondowała z wydawcą, ani jakie były powody tej publikacji. Jeśli uda mi się dowiedzieć czegoś więcej, chciałbym wygłosić referat na ten temat na konferencji. Czy posiada Pan jakieś informacje na temat publikacji „Revue…”? Byłabym bardzo wdzięczna, gdybyście mogli podzielić się wszelkimi posiadanymi informacjami. Załączam numer magazynu z artykułem o Eugenii.
I wtedy właśnie sobie przypomniałem, że ja już od dawna mam ten numer!
Współczesny Przegląd Sztuki i Życia
O tym, że taka publikacja miała miejsce dowiedziałem się już lata temu ze wspomnień Eugenii oraz z przekazanych mi przez Muzeum w Wilnie skanów jej albumu. Sam album to kopalnia ciekawych informacji (brak mi jednak czasu na bliższe tego opracowanie), wśród których był wspomniany wcześniej numer „Revue moderne des arts et de la vie” czyli „Współczesny Przegląd Sztuki i Życia” z 1931 r. (numer 14, wydany w Paryżu). Oczywiście po krótkich poszukiwaniach kilka lat temu odnalazłem wersję cyfrową tego wydawnictwa i przypomniałem sobie o niej dopiero teraz.
Jeżeli kogoś interesuje oryginał francuski, to dostępny jest tutaj: revue Moderne o Eugenii Cały artykuł dotyczy prac wystawianych w tamtym czasie w różnych miejscach, opis prac dziesiątek artystów. W rozdziale „Wystawy różne” opisano zaś Eugenię i pokazano cztery jej prace: „Portret” (w rzeczywistości to portret męża Mariana Przyałgowskiego), „Chłopka polska” (może raczej „Krakowianka”), „Staruszka” (to chyba matka malarki?) oraz „Lilie”. Pierwszy z tych obrazów mam w dobrej jakości i pokażę poniżej.
O malarce
Poniżej tłumaczenie (google) tekstu z 1931 r.
Eugenia Przyałgowska-Sienkiewicz.
W Polsce i Rosji Eugenia Przyałgowska-Sienkiewicz zyskała powszechny podziw za swoją twórczość malarską, której siła, kolory i osobowość ujawniają wyjątkowy temperament i talent najwyższej klasy. Eugenia Przyałgowska-Sienkiewicz ukończyła pierwsze studia w Wilnie w 1902 roku, w Szkole Montwiłłów pod kierunkiem malarza Jarockiego, następnie w Szkole Rysunkowej Akademii Petersburskiej i pod kierunkiem malarza Fontnieffa. W 1910 roku uczęszczała na kursy zaawansowane w Krakowie, gdzie uczyła się u Tetmajera, Weissa i Kamockiego, następnie u Jakuba Malczewskiego, Siedleckiego, Wodzinowskiego, a w końcu u Mikołaja Korobowa w Petersburgu. Jej publiczny debiut miał miejsce w 1912 roku w Krakowie, gdzie otrzymała wyróżnienie za portrety, kwiaty i pejzaże o śmiałym stylu i oryginalnej kolorystyce.
W 1914 roku Eugenia Przyałgowska wystawiała w Wilnie i Petersburgu. Następnie wojna i rewolucja przerwały karierę, która zapowiadała się bardzo obiecująco, i dopiero po przybyciu do Charbina w Mandżurii artystka mogła pracować jako nauczycielka rysunku. Kilka lekcji w polskich szkołach w Petersburgu, a następnie trudne życie pełne ciągłych podróży, podczas których artystka miała poważne problemy z komponowaniem rysunków satyrycznych, naznaczyły cały ten okres jej życia. W 1920 roku, podczas pobytu w Samarze nad Wołgą, połączył siły z panią Zofią Podolecką, autorką bajek dla dzieci i ilustrowała je. Te rękopiśmienne prace – ponieważ w krajach radzieckich druk był wykluczony – nie przynosiły autorom dużych dochodów, a Eugeniusz Przyałgowska-Sienkiewicz zaczęła szyć lalki, co odniosło pewien sukces. Trzy lata temu, po powrocie do Wilna, ponownie sięgnęła po paletę i pędzle. Długie próby pozwoliły jej rozwinąć talent i słusznie uważa się ją za jedną z najlepszych polskich portrecistek. Jej siódmy występ na ostatnim Salonie Warszawskim potwierdził renomę Eugenii Przyałgowskiej-Sienkiewicz.
Jeden tekst i cała masa ciekawych informacji do zbadania, ale raczej dla historyków sztuki. Niemniej wątki te kojarzę i nawet mam różne inne informacje czy pamiątki, np. skany rysunków z podręczników. Ale to temat na inne wpisy.
W sumie to jednak nie wiem, czy ona wystawiała w Paryżu czy tylko tam o niej napisano. Trzeba to kiedyś wyjaśnić.
Obraz z gazety
Poniżej praca pokazana we francuskim piśmie (z zasobów Narodowego Muzeum Sztuki w Wilnie) – „Portret” (męża).
